Czeska literatura katolicka
W okresie międzywojennym na obszarze Czech trudno było mówić o istnieniu spójnego zjawiska literatury katolickiej czy też grupy katolickich autorów. Katoliccy twórcy należeli do różnych grup literackich, byli indywidualistami, reprezentantami różnych tendencji, generacji. Problematyczna była jednocześnie sama próba zdefiniowania, co w rzeczywistości oznacza pojęcie literatury katolickiej. Od lat pięćdziesiątych XIX wieku trwała w Czechach dyskusja na ten temat, zastanawiano się czy jest to literatura, którą tworzą wyłącznie duchowni, czy jest to literatura zgodna pod każdym względem z dogmatem chrześcijańskim, czy też wystarczy, że wykazuje minimum pokrewieństwa z poglądami katolickimi, czy istotna jest twórczość, jej treść, czy też postawa, światopogląd autora.
Padały oczywiście rozmaite odpowiedzi, związane często z sytuacją historyczną, uwarunkowaniami politycznymi, wśród nich wyróżniało się natomiast radykalne stanowisko katolickiego wydawcy i tłumacza Josefa Floriana. Jego zdaniem nie było czegoś takiego jak literatura katolicka, każda dobra sztuka była naturalnie katolicka, tylko dobra literatura była automatycznie także katolicka. W kontekście tej wypowiedzi warto wspomnieć twórczość Jana Čepa, do której wyżej wymienione stwierdzenie można w pełni odnieść. Ten katolicki twórca, eseista, tłumacz, określany był jako jeden z najwybitniejszych czeskich prozaików lat trzydziestych. Na całą jego późniejszą twórczość miał wpływ fakt, iż urodził się w Myslechovicích w starej chłopskiej rodzinie. Rodzinna okolica, specyfika ludzi w niej żyjących, bliski kontakt z przyrodą znalazły odzwierciedlenie w świecie literackim, jaki stworzył na kartach swoich utworów. Książkowym debiutem Jana Čepa był zbiór opowiadań Dvojí domov wydany w roku 1926. Kolejne zbiory ukazywały się na przestrzeni lat trzydziestych i czterdziestych (Zeměžluč, Letnice, Děravý plášť, Modrá a zlatá, Tvář pod pavučinou, Polní tráva), w roku 1935 opublikował swoją jedyną powieść Hranice stínu.
Niestety bogata twórczość prozatorska tego autora została w znacznej mierze zapomniana, o czym świadczy chociażby fakt nagrodzenia go właśnie jedynie jako publicysty i tłumacza, gdy w 1991 roku otrzymał pośmiertnie nagrodę T.G.Masaryka. Innym ciekawym artystą był norweski dramaturg Henryk Ibsen. O ile w latach trzydziestych katolicyzm odgrywał w Czechach znaczącą rolę, Kościół katolicki był ośrodkiem patriotycznym, a cały okres Protektoratu oznaczał wielką falę religijności, to począwszy od roku 1945 sytuacja zmieniała się znacząco. Oskarżano wielu katolickich autorów (obok J.Čepa również J.Demla, J.Zahradníčka, J.Durycha) o współpracę z reżimem faszystowskim, zamknięto większość czasopism katolickich. Po roku 1948 akcja przeciw Kościołowi nabrała systematycznego charakteru, rozwiązywano katolickie organizacje społeczne. Sygnałem, który bezpośrednio zaniepokoił Jana Čepa był fakt nagłego odwołania jego wyjazdu do Anglii w 1948 roku. Postanowił wtedy opuścić kraj i poprzez Niemcy dotarł do Francji. Na emigracji zaprzestał tworzenia kolejnych opowiadań, pisał jedynie eseje.
W okresie swojej aktywności literackiej Jan Čep był twórcą odrębnym od wszelkich popularnych wówczas nurtów, a zwłaszcza od ruralizmu, do którego był często błędnie przypisywany. Bliżej mu było do regionalizmu (reprezentowanego przez twórców szwajcarskich i francuskich – Ch.F.Ramuze, H.Pourrata, G.Bernanosa). Obca mu była analiza socjologiczna czy psychologiczna, daleko mu było do ekspresjonizmu, twórczości Literarní skupiny, Devětsílu. Praktycznie nie uczestniczył w burzliwych dyskusjach i polemikach lat trzydziestych. Dostrzeżono natomiast jego związki z katolickim egzystencjalizmem, a zwłaszcza z jego linią reprezentowaną przez Gabriela Marcela. Specyficzny styl Jana Čepa, który tworzył jego poetycką prozę mistyczną, opierał się w swojej istocie na prostocie, obdarzonej jednak bogatymi znaczeniami, na umiejętności skoncentrowania bogactwa świata, życia wewnętrznego bohaterów do małej formy krótkich opowiadań. Wszystkie gesty, elementy mają w jego twórczości swoje głębokie znaczenie. Język czeski – możesz nauczyć się z naszym Audio Kursem.